Νοσταλγικό Μπλουζ για τη Νέα Ορλεάνη

O Δημήτρης Μουστάκης (γεν. 1958) συνεχίζει τις νοσταλγικές του περιπλανήσεις στην ποπ κουλτούρα των δεκαετιών του '50 και του '60, ανακατασκευάζοντας εικαστικά τις υβριδικές της μορφές, που για μια στιγμή δραπέτευσαν από την περιχαρακωμένη σφαίρα της τέχνης. Κόμικς, αφίσες, κολάζ, φωτογραφίες γίνονται όλα η πρώτη ύλη μιας ζωγραφικής αναπλαισίωσης, λες και ζητάει να αναστήσει μέσα στο προσωπικό βίωμα εκείνο που κάποτε διεκδίκησε να γίνει δημόσιο έργο, ενσάρκωση μιας νέας μικροπολιτικής λαϊκότητας, και ύστερα πέθανε, έναν πρόωρο και απότομο θάνατο. Εδώ είναι οι φωτογραφίες των μαύρων (και λίγων λευκών ανάμεσά τους) ηρώων μιας μουσικής εξόριστης, που έγινε όργανο μιας αναπάντεχα μαζικής ευαισθησίας -ο Charlie Parker, ο Miles Davis, ο Coltrane, ο Jimmy Smith, o Wes Modgomery, η Ella, η Billie, o Joe Pas και o Stan Getz... Γνωρίσαμε αυτές τις φιγούρες, όχι μόνο από τη μουσική τους, αλλά και από τις περίφημες ασπρόμαυρες φωτογραφίες τους, που στοίχειωσαν μπαρ και δωμάτια, όπως τα πορτραίτα αγαπημένων, νεκρών συγγενών μας. Αυτές τις φωτογραφίες επεξεργάζεται, αναζωγραφίζει και επαναισθητικοποιεί ο Δημήτρης Μουστάκης. Δουλεύει σε χαρτόνι, με ακρυλικά, χρωματιστά μολύβια και τέμπερες και με τα υλικά της ατομικής μνήμης μέσα στην οποία κατοικεί και ξανάρχεται, ασταμάτητα, φορ¬τικά, ο χορός των κεκοιμημένων.
Ουσία αυτής της επαναισθητικοποίηοης εδώ είναι το χρώμα. Ένας διαρκής χρωματικός αυτοσχεδιασμός πάνω στο σταθερό θέμα των ασπρόμαυρων μορφών, τις οποίες το μάτι θυμάται πάντα στο βάθος, αλλάζει απροσδόκητα τόνους και επενδύει μελωδικά το αυστηρό περίγραμμα της φιγούρας που νιώθαμε ήδη σαν παγωμένη, οπτικοποιημένη μουσική. Κάθε πορτραίτο και μια τονικότητα: παλ φωτισμοί χωρίς ανώφελα ποικίλματα και κραυγαλέες εξάρσεις, μια αίσθηση τελετουργικής σοβαρότητας που αρμόζει στην περίσταση, και στο βάθος μια ανεξάντλητη, φευγαλέα, λεπτή οδύνη. Δεσπόζουσα τονική όμως δεν είναι ο θρήνος ούτε το πένθος... Είναι, πρωτίστως, η νοσταλγία, το οικείο αυτό μίγμα θλίψης και λύτρωσης που κρύβει μιαν ανεκδήλωτη, δειλή χαρά. Είναι η οιονεί χαρά εκείνου που γλίτωσε τελικά απ' το θάνατο, εκείνου που μέσα στη μνήμη συνεχίζει να ζει και να αναπτύσσεται, να δίνει απρόσμενο χρώμα και γεύση στο ζωντανό παρόν. Και έρχεται σε μια στιγμή πένθιμη, στιγμή όπου στα ερείπια της Νέας Ορλεάνης ξεψυχά ένα πολύτιμο κομμάτι του πρόσφατου πολιτισμού, του δικού μας πολιτισμού. To requiem για τη Νέα Ορλεάνη του Δημήτρη Μουστάκη είναι στην πραγματικότητα, όπως η περίσταση απαιτεί, μπλουζ: δεν είναι όμως ένα μπλουζ πένθιμο, ούτε μπάντα σε κηδεία· είναι ένα μπλουζ μάλλον τρυφερό και νοσταλγικό.

Φώτης Τερζάκης